Svako ljeto u Bosni i Hercegovini donosi sliku koju je teško ne primijetiti: gradovi su puniji, na ulicama je znatno više automobila sa stranim registarskim oznakama, restorani i kafići rade intenzivnije, povećava se promet u trgovinama, benzinskim pumpama i servisima, dok majstori, građevinske firme i brojni drugi pružaoci usluga imaju više posla. Iza te svakodnevne slike nalazi se važan ekonomski fenomen – sezonski dolazak velikog broja naših građana koji žive i rade u inostranstvu predstavlja jednu od najznačajnijih periodičnih finansijskih injekcija domaćoj ekonomiji.

Koliko je taj efekat važan najbolje pokazuju podaci Centralne banke Bosne i Hercegovine. U trećem kvartalu 2025. godine, koji obuhvata jul, avgust i septembar, radničke doznake iz inostranstva dostigle su rekordnih 1,12 milijardi KM neto. Centralna banka navodi da je riječ o najvećoj kvartalnoj vrijednosti do sada, dok su upravo prilivi po osnovu doznaka, zajedno sa suficitom na računu usluga, značajno ublažili deficit tekućeg računa Bosne i Hercegovine. 

Istovremeno je u trećem kvartalu 2025. zabilježen neto priliv od usluga od približno 1,35 milijardi KM. Ovaj podatak posebno je zanimljiv u ljetnom periodu jer račun usluga obuhvata, između ostalog, i putovanja odnosno potrošnju nerezidenata u Bosni i Hercegovini. Centralna banka istovremeno upozorava da se u toj kategoriji nalaze i transportne, telekomunikacione, računarske i druge usluge, pa se cjelokupan iznos od 1,35 milijardi KM ne može jednostavno pripisati dijaspori. Ipak, podaci jasno potvrđuju izraženu sezonalnost i veliki ekonomski značaj dolazaka i potrošnje ljudi iz inostranstva. 

Još snažniju sliku daje godišnji podatak. Tokom 2025. godine u Bosnu i Hercegovinu je po osnovu tekućih transfera iz inostranstva pristiglo rekordnih 5,92 milijarde KM, od čega se čak 4,46 milijardi KM odnosilo na lične transfere, odnosno doznake iz inostranstva. Centralna banka BiH direktno ističe da takvi prilivi podržavaju potrošnju domaćinstava, životni standard, devizne rezerve i stabilnost platnog bilansa zemlje. 

Efekat se vidi i u domaćoj potrošnji. Prema podacima Agencije za statistiku Bosne i Hercegovine, izdaci domaćinstava za krajnju potrošnju u trećem kvartalu 2025. godine iznosili su približno 10,01 milijardu KM u tekućim cijenama, dok su u istom kvartalu 2024. iznosili oko 9,36 milijardi KM. To predstavlja nominalno povećanje od približno 653 miliona KM, odnosno oko 7% za samo godinu dana. Kada se ukloni uticaj rasta cijena, realna potrošnja domaćinstava u trećem kvartalu 2025. bila je 3% veća nego godinu ranije.

Ovdje je važno napraviti jednu statističku razliku. Krajnja potrošnja domaćinstava, prema metodologiji nacionalnih računa, obuhvata potrošnju rezidentnih domaćinstava. To znači da osoba koja već godinama živi i ima ekonomsko središte života u Njemačkoj, Austriji ili Švajcarskoj, a tokom ljeta dođe u Bosnu i Hercegovinu i ovdje troši novac, nije nužno evidentirana u domaćoj potrošnji na isti način kao rezident BiH. Dio takve potrošnje u platnom bilansu evidentira se kroz putovanja i izvoz usluga. Upravo zbog toga stvarni ekonomski efekat ljetnog dolaska dijaspore nije moguće pronaći u jednoj jedinoj statističkoj stavci.

Novac koji tokom ljeta dolazi u BiH ne završava samo u restoranima i trgovinama. Značajan dio se troši na građevinske radove, renoviranje porodičnih kuća i stanova, kupovinu namještaja, automobile, servisiranje vozila, zdravstvene i stomatološke usluge, organizovanje svadbi i drugih događaja, administrativne usluge, advokate, računovođe i brojne druge djelatnosti. Jedan iznos koji je zarađen u inostranstvu tako može nekoliko puta promijeniti vlasnika unutar domaće ekonomije – od potrošača do trgovca, zatim do dobavljača, zaposlenog i neke druge kompanije.

Posebno je važan efekat na lokalne ekonomije. U gradovima i opštinama sa velikim brojem stanovnika koji žive u inostranstvu, nekoliko ljetnih sedmica predstavlja jedan od najvažnijih poslovnih perioda tokom godine. Povećana potražnja osjeti se od maloprodaje i ugostiteljstva do građevine i nekretnina. Dio ljudi koji dolaze tokom ljeta ne troši samo na svakodnevni život, već upravo tada zaključuje kupovine nekretnina, započinje gradnju, renovira objekte ili donosi odluke o budućim investicijama.

Sa stanovišta platnog bilansa, značaj dijaspore je još izraženiji. Bosna i Hercegovina tradicionalno ima veliki deficit u trgovini robom, jer vrijednost uvoza značajno premašuje vrijednost izvoza. Doznake, potrošnja stranih i nerezidentnih lica i prihodi od različitih usluga predstavljaju jedan od mehanizama kojim se dio tog deficita nadoknađuje. Centralna banka je za treći kvartal 2025. zabilježila deficit tekućeg računa od svega 53,9 miliona KM, što je bilo 35% manje nego u istom periodu prethodne godine, upravo uz značajan doprinos priliva od usluga i doznaka iz inostranstva.

Ipak, postoji i važna druga strana priče. Ako se novac koji dolazi iz inostranstva uglavnom troši na uvoznu robu, dio tog kapitala veoma brzo ponovo napušta Bosnu i Hercegovinu. Zato je za ekonomiju mnogo značajnije kada povećana potrošnja završava kod domaćih proizvođača i pružalaca usluga, a posebno kada se dio sredstava iz dijaspore pretvara u investicije, nova preduzeća, nekretninske projekte i nova radna mjesta. Razlika između privremene potrošnje i dugoročnog ulaganja upravo je razlika između kratkoročnog ekonomskog impulsa i trajnog povećanja domaćeg kapitala.

Analiza StandardPrve pokazuje da se ekonomski trag ljetnog dolaska naših ljudi iz inostranstva bez dileme mjeri milijardama konvertibilnih maraka. Samo radničke doznake u trećem kvartalu 2025. iznosile su rekordnih 1,12 milijardi KM, dok je neto priliv na računu usluga iznosio oko 1,35 milijardi KM. Ove dvije kategorije ne mogu se jednostavno sabirati i nazvati „novcem dijaspore“, ali zajedno sa rastom domaće potrošnje jasno pokazuju razmjere ekonomskih tokova karakterističnih za ljetne mjesece. 

Bosna i Hercegovina zato svoju dijasporu ne bi trebalo da posmatra samo kao izvor doznaka ili ljude koji nekoliko sedmica godišnje dolaze kući. Riječ je o ogromnoj ekonomskoj mreži koja povezuje domaću privredu sa tržištima Njemačke, Austrije, Slovenije, Švajcarske, Skandinavije, Sjedinjenih Američkih Država i brojnih drugih zemalja. Pravo pitanje za ekonomsku politiku zemlje nije samo koliko će novca naši ljudi potrošiti ovog ljeta, već koliko ćemo tog kapitala uspjeti zadržati u Bosni i Hercegovini i pretvoriti ga iz sezonske potrošnje u dugoročnu investiciju, proizvodnju i nova radna mjesta.