Uvodni editorijal | StandardPrva

U vremenu ubrzanih geopolitičkih pomjeranja, stabilnost međunarodnog poretka sve češće zavisi od političkih impulsa pojedinaca, a sve rjeđe od dugoročno izgrađenih institucija. Odnosi između Sjedinjenih Američkih Država i njihovih tradicionalnih saveznika danas se nalaze na prekretnici koja nadilazi dnevnu politiku i kratkoročne sporove.

Pitanje Grenlanda, koje je u javnosti predstavljeno kao izolovana epizoda, u suštini otvara mnogo dublju raspravu: o budućnosti savezništava, o smislu kolektivne bezbjednosti i o tome da li se globalna moć može održavati bez povjerenja i zajedničkih vrijednosti. Za Evropu, ali i za manje i srednje države koje zavise od stabilnog međunarodnog okvira, ovo nisu apstraktne teme — već pitanja direktne ekonomske, političke i bezbjednosne sigurnosti.

StandardPrva donosi ovu analizu kako bi ukazala da aktuelna dešavanja nisu prolazni incidenti, već simptomi dublje promjene u načinu na koji se moć razumije i koristi. Razumijevanje tih procesa ključno je ne samo za donosioce odluka, već i za poslovnu zajednicu, investitore i institucije koje planiraju u uslovima sve izraženije globalne neizvjesnosti.

Američki savezi u opasnosti: Grenland je samo početak

StandardPrva – geopolitička analiza

Analiza zasnovana na tekstu objavljenom u The Economist, januar 2026.

Evropski lideri su na ovogodišnjem Svjetskom ekonomskom forumu u Davosu očekivali još jedan otvoreni napad Donalda Trumpa na tradicionalne saveznike Sjedinjenih Američkih Država. Umjesto toga, američki predsjednik nastupio je znatno pomirljivije. Odustao je od direktnih prijetnji silom u vezi s Grenlandom, privremeno povukao najavljene carine i govorio o novom „okviru saradnje“, ostavljajući prostor za dogovor.

Na prvi pogled, činilo se da je još jedna potencijalna transatlantska kriza izbjegnuta. Međutim, ključno pitanje ostaje: da li je riječ o trajnoj promjeni kursa ili samo o kratkom predahu?

Taktičko povlačenje, a ne promjena strategije

Trumpovo povlačenje po pitanju Grenlanda više podsjeća na taktičko manevrisanje nego na suštinsku promjenu njegove vizije svijeta. Njegov odnos prema savezništvima već godinama karakteriše duboko nepovjerenje. U tom pogledu, savezi nisu izraz zajedničkih vrijednosti i dugoročne stabilnosti, već transakcioni odnosi u kojima Amerika, prema njegovom tumačenju, previše daje, a premalo dobija.

Takav pristup postupno razgrađuje temelj povjerenja na kojem se američka globalna moć gradila decenijama.

Grenland je u tom kontekstu simbol, a ne cilj sam po sebi. Iako ostrvo ima značajnu geostratešku ulogu — zbog Arktika, budućih pomorskih ruta i raketne odbrane — ono je već čvrsto integrisano u zapadni bezbjednosni sistem. Sjedinjene Države tamo imaju vojnu bazu, a Danska i evropski saveznici imaju snažan interes da Grenland ostane stabilan i zaštićen.

Ideja da bi formalno „prisvajanje“ Grenlanda donijelo presudnu stratešku prednost više je politička poruka nego realna bezbjednosna potreba.

Evropa je ovaj put reagovala odlučnije

U ovoj epizodi Evropa je imala sreće — ali i naučila lekciju. Za razliku od ranijih situacija, evropski lideri nisu se oslonili isključivo na tiho lobiranje i diplomatsku suzdržanost. Ovoga puta, jasno su naznačili da bi američki pritisci mogli imati konkretnu cijenu: od trgovinskih protivmjera do političkog otpora.

Finansijska tržišta su brzo reagovala, ukazujući koliko bi trgovinski rat i sigurnosna kriza mogli nanijeti štetu i samoj Americi. Istovremeno, u američkom Kongresu pojavili su se prvi znaci otpora predsjednikovim najradikalnijim idejama.

Poruka je bila jasna: kada se suoči s realnim troškovima svojih poteza, Trump je sklon povlačenju.

Suštinski problem: odnos prema savezništvima

Međutim, tu se pozitivni signali završavaju. Trumpovo osnovno uvjerenje ostaje nepromijenjeno — da su savezi, a naročito NATO, dugoročno opterećenje za Ameriku. Njegova administracija sve češće govori o „civilizacijskom slabljenju Evrope“, preuveličava finansijski teret američke vojne zaštite i zanemaruje činjenicu da su savezništva dvosmjerni sistem koristi.

Tačno je da su evropske zemlje decenijama ulagale premalo u odbranu. Ali NATO nikada nije bio samo finansijski aranžman. Njegova snaga proizlazila je iz zajedničkih interesa i vrijednosti — demokratije, slobode i kolektivne sigurnosti.

Evropa je tokom Hladnog rata bila ključna linija odbrane od sovjetske ekspanzije. Danas, evropske države obezbjeđuju Sjedinjenim Državama mrežu vojnih baza, logističku infrastrukturu i obavještajne kapacitete koji omogućavaju američku projekciju moći širom svijeta, uključujući i Arktik.

Posljedice povlačenja američke podrške

Ako bi Amerika odlučila da ograniči vojnu pomoć Ukrajini ili blokira dijeljenje obavještajnih podataka, posljedice bi bile dalekosežne. Takav potez ne bi značio samo potencijalni poraz Ukrajine, već bi otvorio vrata novim ruskim agresijama i destabilizaciji evropskog kontinenta.

Istovremeno, Amerika bi time poslala poruku slabosti i nesigurnosti i prema Aziji, gdje saveznici poput Japana i Južne Koreje pažljivo prate svaki signal iz Vašingtona.

NATO bez Amerike – opasna iluzija

Sjedinjene Države i dalje čine oko 40% ukupnih vojnih kapaciteta NATO-a — ali to je najkritičnijih 40%. Evropa se oslanja na američku tehnologiju, satelite, logistiku, vazdušni transport i digitalnu infrastrukturu.

S druge strane, Amerika zavisi od evropskog tržišta, industrijske baze i obavještajnih mreža, naročito onih koje obezbjeđuju evropske države s dugom bezbjednosnom tradicijom.

Raskid tog sistema ne bi oslabio samo Evropu. Oslabio bi i samu Ameriku.

Grenland kao upozorenje

Grenland je, u tom smislu, samo vrh ledenog brijega. Ako američki saveznici izgube povjerenje u trajnost američkih bezbjednosnih garancija, počeće da traže alternativna rješenja. Njemačka, Japan, Južna Koreja ili Poljska mogli bi ubrzati razvoj sopstvenih vojnih kapaciteta, pa čak i razmotriti nuklearne opcije.

Takav scenario značio bi novu eru nekontrolisane proliferacije i povećanog globalnog rizika — svijet sa više oružja, manje povjerenja i slabijim međunarodnim institucijama.

Zaključak

Bitka oko Grenlanda nikada nije bila presudna sama po sebi. Ona je bila signal.

Američki savezi danas nisu ugroženi zbog slabosti Evrope, već zbog pogrešnog shvatanja moći. Savezništva nisu znak slabosti, već temelj globalnog uticaja. Ako Sjedinjene Države to zaborave, cijena koju će platiti biće znatno veća od bilo kakvih carina, ustupaka ili kratkoročnih političkih poena.

/ / /

"Standard Prva" d.o.o. Bijeljina je kompanija registrovana u Bijeljini pri Okružnom privrednom sudu u Bijeljini. Djelatnosti kompanije su računovodstvo, otkupi potraživanja, angel investing i druge povezane usluge. Distressed debt je dio grupacije u okviru koga firma otkupljuje potraživanja koja funkcionišu i ne vraćaju se redovno.

AK Stevanović je vodeća advokatska kuća u regionu sa sjedištem u Bijeljini. Skraćenica predstavlja Advokatsku kancelariju Stevanović Vesne i Advokatsku kancelariju Stevanović Miloša.

Kontakt za medije press@advokati-stevanovic.com ili putem telefona 00 387 55 230 000 kao i na 00387 55 22 4444