Maj 2026. godine obilježila je kombinacija geopolitičkih tenzija, promjena u monetarnoj politici, energetske neizvjesnosti i ubrzanog tehnološkog razvoja. Svjetska ekonomija tokom ovog mjeseca nije bila suočena sa klasičnom recesijom, ali su brojne međunarodne institucije upozorile da se globalni rast nalazi pod značajnim pritiskom i da ulazi u period povećane neizvjesnosti.

Energetska tržišta ponovo u centru pažnje

Najvažnija tema maja bila je povezanost sukoba na Bliskom istoku sa globalnim ekonomskim izgledima. Međunarodni monetarni fond, investicione banke i centralne banke upozoravale su da produžena nestabilnost u regionu može izazvati novi inflatorni talas kroz rast cijena energenata. IMF je procijenio da bi globalni rast mogao pasti na svega 2,5% ukoliko bi došlo do ozbiljnijih poremećaja u snabdijevanju naftom, dok bi inflacija ponovo mogla preći 5%.

Bank of America ocijenila je situaciju kao potencijalni „stagflacioni šok“, odnosno kombinaciju sporijeg ekonomskog rasta i više inflacije, što predstavlja jedan od najneugodnijih scenarija za centralne banke i investitore.

Krajem mjeseca tržišta su ipak reagovala optimističnije nakon signala mogućeg smirivanja tenzija između SAD-a i Irana. Cijene nafte su počele padati, dok su globalne berze zabilježile rast.

Centralne banke između inflacije i rasta

Tokom maja postalo je jasno da najveće svjetske centralne banke još uvijek ne mogu proglasiti pobjedu nad inflacijom.

Evropska centralna banka upozorila je da tržišta možda potcjenjuju geopolitičke i fiskalne rizike, naročito u kontekstu rastućih javnih dugova i nestabilnosti na energetskim tržištima. ECB je istovremeno naglasila da su finansijska tržišta i dalje osjetljiva na nagle promjene raspoloženja investitora.

U Sjedinjenim Američkim Državama nastavila se debata o tome kada će Federalne rezerve moći krenuti u novo smanjenje kamatnih stopa. Analitičari smatraju da rast cijena energenata značajno otežava takvu odluku, jer bi prerano spuštanje kamata moglo ponovo ubrzati inflaciju.

Istovremeno, sve češće se govori o političkim pritiscima na centralne banke. U jednom od najzapaženijih govora tokom mjeseca, članica Izvršnog odbora ECB-a Isabel Schnabel upozorila je da je nezavisnost centralnih banaka postala važnije pitanje nego u bilo kojem periodu nakon globalne finansijske krize.

Usporavanje globalnog rasta

Međunarodni monetarni fond i S&P Global tokom maja su korigovali očekivanja za svjetski rast.

Prema procjenama IMF-a, globalna ekonomija bi tokom 2026. godine mogla ostvariti rast od oko 3,1%, što predstavlja značajno usporavanje u odnosu na očekivanja sa početka godine.

S&P Global otišao je korak dalje i procijenio da bi rast mogao pasti na svega 2,2% ukoliko energetski poremećaji potraju. Posebno su istaknuti rizici za Evropu, Japan i zemlje u razvoju koje zavise od uvoza energenata.

Trgovinski ratovi i geopolitička fragmentacija

Iako su globalni lanci snabdijevanja pokazali veću otpornost nego tokom prethodnih godina, međunarodne institucije upozoravaju da trgovinske tenzije između najvećih ekonomskih blokova ostaju jedan od ključnih dugoročnih izazova.

Nastavljeno je preusmjeravanje proizvodnje iz Kine prema Indiji, Vijetnamu, Meksiku i drugim tržištima, dok kompanije ubrzano grade alternativne lance snabdijevanja. Istovremeno, rastuća upotreba carina, izvoznih ograničenja i industrijskih subvencija postaje novi standard međunarodne konkurencije.

Vještačka inteligencija postaje makroekonomska tema

Jedna od najvažnijih ekonomskih priča maja nije došla iz finansijskog sektora, već iz oblasti tehnologije.

Sve veći broj ekonomskih analiza počeo je tretirati vještačku inteligenciju kao faktor koji može promijeniti produktivnost, tržište rada i samu strukturu kapitalizma. Akademski radovi objavljeni tokom mjeseca ukazuju da se svjetska ekonomija nalazi u ranoj fazi prelaska prema tzv. „agentnoj ekonomiji“, u kojoj značajan dio ekonomskih odluka i procesa preuzimaju AI sistemi, automatizovani softver i robotske platforme.

Investicije u AI infrastrukturu, podatkovne centre i energetske kapacitete povezane sa digitalnom ekonomijom nastavljaju da rastu rekordnim tempom, dok investitori sve više posmatraju tehnološki sektor kao glavni izvor budućeg ekonomskog rasta.

Tržišta kapitala

Uprkos brojnim rizicima, globalna finansijska tržišta pokazala su iznenađujuću otpornost.

Američki tehnološki sektor nastavio je privlačiti kapital, dok su evropska tržišta ostala pod uticajem energetskih i fiskalnih pitanja. Investitori su tokom cijelog mjeseca pokušavali procijeniti da li svijet ulazi u novi inflatorni ciklus ili će se ipak nastaviti proces postepenog smirivanja cijena koji je započeo nakon pandemije.

Zlato je zadržalo status jednog od najtraženijih sigurnih utočišta, dok je tržište državnih obveznica ostalo izuzetno osjetljivo na svaku novu informaciju vezanu za inflaciju i kamatne stope.

Zaključak

Maj 2026. godine pokazao je da se svjetska ekonomija nalazi između dva snažna procesa. S jedne strane stoje ratovi, energetska neizvjesnost, rast javnih dugova i geopolitička fragmentacija. S druge strane nalaze se tehnološke inovacije, vještačka inteligencija i snažna prilagodljivost privatnog sektora.

Upravo će odnos između ta dva procesa odrediti da li će naredne godine obilježiti novi talas globalnog rasta ili period sporije ekonomije sa trajno višom inflacijom. Trenutno, najveće međunarodne institucije šalju jasnu poruku: svjetska ekonomija ostaje otporna, ali ulazi u period u kojem će geopolitički događaji imati mnogo veći uticaj na tržišta nego što je to bio slučaj tokom prethodne decenije.