Evropa se nalazi u dubokoj energetskoj transformaciji. Klimatski ciljevi, nestabilnost tržišta energije, geopolitički rizici i rastuća potrošnja električne energije ponovo su u fokus vratili pitanje nuklearne energije. Nakon godina skepticizma i političkih podjela, nuklearna energija se danas sve češće posmatra kao stabilan, niskougljični stub evropskog energetskog sistema.

Nuklearna energija danas: evropski pregled

U Evropi trenutno radi više od 160 nuklearnih reaktora, što čini Evropu jednim od najznačajnijih svjetskih nuklearnih regiona. Samo u državama Evropske unije nuklearna energija proizvodi oko jedne četvrtine ukupne električne energije, dok 12–13 država članica ima aktivne nuklearne elektrane.

Struktura je izrazito koncentrisana: Francuska je apsolutni lider i oslanja se na nuklearnu energiju kao temelj nacionalnog elektroenergetskog sistema, dok zemlje poput Švedske, Finske, Češke, Slovačke, Mađarske, Bugarske, Rumunije, Španije i Belgije zadržavaju ili jačaju svoje nuklearne kapacitete. Paralelno s tim, pojedine države, poput Njemačke, odabrale su izlazak iz nuklearne energije, ali se i u tim zemljama sve češće vode rasprave o dugoročnim posljedicama takve odluke.

Novi trendovi: produženje rada i nove tehnologije

Ključna promjena u evropskoj nuklearnoj politici nije masovna izgradnja novih elektrana, već produženje životnog vijeka postojećih nuklearki. Većina evropskih reaktora projektovana je za 40 godina rada, ali se uz modernizaciju i stroge bezbjednosne provjere njihov rad produžava na 50 ili čak 60 godina. Ovo se smatra najbržim i najekonomičnijim načinom očuvanja stabilne proizvodnje električne energije bez emisije CO₂.

Istovremeno, u Evropi je prisutan ograničen, ali strateški važan talas izgradnje novih reaktora, naročito u Centralnoj i Istočnoj Evropi. Trenutno je u izgradnji više od deset nuklearnih reaktora, što jasno pokazuje da nuklearna energija ostaje dugoročna opcija.

Posebnu pažnju privlače mali modularni reaktori (SMR). Oni se predstavljaju kao fleksibilnija, potencijalno jeftinija i lakše integrisana tehnologija, pogodna ne samo za proizvodnju električne energije već i za industrijsku toplotu, daljinsko grijanje i velike infrastrukturne sisteme. Iako su još u fazi razvoja i testiranja, evropske institucije i industrija ih posmatraju kao važan dio energetskog miksa u narednim decenijama.

Bezbjednost i geopolitika

Rat u Ukrajini snažno je uticao na percepciju nuklearne energije u Evropi. Nuklearne elektrane su se pokazale kao strateški objekti čija bezbjednost ne zavisi samo od same tehnologije, već i od stabilnosti elektroenergetskih mreža, političkog okruženja i međunarodne saradnje. Ovaj kontekst dodatno je pojačao argument da Evropa mora imati pouzdane, domaće izvore bazne energije koji nisu zavisni od uvoza fosilnih goriva.

Region Zapadnog Balkana i nuklearna energija

Zapadni Balkan je decenijama bio izvan nuklearne mape, ali se ta situacija postepeno mijenja. Najznačajniji iskorak napravila je Srbija, koja je ukidanjem zakonske zabrane otvorila mogućnost razmatranja nuklearne energije kao dugoročne opcije.

Važno je naglasiti da Srbija trenutno nije u fazi gradnje nuklearne elektrane, već u fazi strateškog promišljanja:

• izgradnje regulatornog i institucionalnog okvira,

• obrazovanja i obuke stručnog kadra,

• analize mogućih tehnologija i modela finansiranja,

• te procjene društvene i ekološke prihvatljivosti.

Ovakav pristup je u skladu sa praksom drugih evropskih država koje su u nuklearne projekte ulazile postupno, tokom više godina. U realnim okvirima, odluka o eventualnoj gradnji nuklearne elektrane u Srbiji, ukoliko do nje dođe, bila bi dugoročan proces sa horizontom od jedne do dvije decenije.

Za region u cjelini, nuklearna energija se sve češće posmatra u regionalnom kontekstu — kroz zajedničke projekte, učešće u postojećim kapacitetima u susjednim zemljama ili kroz razvoj manjih, modularnih rješenja u budućnosti.

Zaključak

Nuklearna energija se u Evropi vraća kao stub energetske stabilnosti, a ne kao ideološko pitanje. Sa više od 160 aktivnih reaktora, produženjem rada postojećih kapaciteta i razvojem novih tehnologija, Evropa jasno pokazuje da bez nuklearne energije nema pouzdane energetske tranzicije.

Za region Zapadnog Balkana, a posebno za Srbiju, nuklearna energija predstavlja stratešku temu budućnosti. Iako su prvi koraci još uvijek institucionalni i analitički, sama činjenica da se nuklearna opcija ozbiljno razmatra govori o promjeni paradigme: od kratkoročnih rješenja ka dugoročnom planiranju energetske sigurnosti, stabilnosti i održivog razvoja.

/ / /

"Standard Prva" d.o.o. Bijeljina je kompanija registrovana u Bijeljini pri Okružnom privrednom sudu u Bijeljini. Djelatnosti kompanije su računovodstvo, otkupi potraživanja, angel investing i druge povezane usluge. Distressed debt je dio grupacije u okviru koga firma otkupljuje potraživanja koja funkcionišu i ne vraćaju se redovno.

AK Stevanović je vodeća advokatska kuća u regionu sa sjedištem u Bijeljini. Skraćenica predstavlja Advokatsku kancelariju Stevanović Vesne i Advokatsku kancelariju Stevanović Miloša.

Kontakt za medije press@advokati-stevanovic.com ili putem telefona 00 387 55 230 000 kao i na 00387 55 22 4444